Vào ngày 26/8, một phần sườn núi gần biên giới giữa Nepal và Tây Tạng đã sụp đổ. Khoảng 200 triệum³ băng và đất đá đã rơi tự do từ độ cao khoảng 1,6km xuống dòng sông bên dưới. Cú va chạm đã tạo ra một bức tường nước bùn càn quét qua thung lũng với tốc độ lên tới 180 km/h.
Trận lũ đã tàn phá các ngôi làng cách đó hàng chục km về phía hạ lưu và làm hơn 1.300 người thiệt mạng, khoảng 5.000 người vẫn mất tích.
Quy mô của thảm họa này cực kỳ lớn, ngay cả đối với một khu vực vốn đã quen thuộc với các đợt lũ lụt và sạt lở đất chết người.
Các nhà khoa học sẽ mất nhiều tháng để xác định chính xác những gì đã xảy ra. Tuy nhiên, họ cảnh báo một điều đã quá rõ ràng: Khi biến đổi khí hậu làm tan chảy các vùng băng tuyết trên toàn cầu, những thảm họa như thế này sẽ càng dễ xảy ra hơn và vô cùng khó dự báo.
"Sự mất đi của các sông băng làm mất ổn định các sườn núi theo nhiều cách sâu rộng, thường khó lường và mang tính thảm họa", Mark Carey, giáo sư nghiên cứu môi trường và địa lý tại Đại học Oregon, cho biết.
Ông Carey nói, việc nghiên cứu và giám sát chủ động đã cứu sống nhiều người ở một số nơi trên thế giới, nhưng ở một nơi như Himalaya, nơi có hàng nghìn sông băng trải rộng trên những diện tích bao la, "việc dự báo và thiết lập hệ thống cảnh báo sớm ở khắp mọi nơi là điều không thể”.
Các sông băng trên thế giới đã thu hẹp khoảng 1/5 trong thế kỷ qua và được dự báo sẽ mất thêm ít nhất 1/4 khối lượng nữa vào năm 2100. Trái Đất nóng lên khiến chúng biến mất nhanh hơn, với hàng trăm tỷ tấn băng mất đi mỗi năm.
Các sông băng thường đóng vai trò như bệ chống đỡ cho các sườn núi. Bản thân đất đá cũng thường được gắn kết với nhau bởi một lớp băng vĩnh cửu, giúp cố định các sườn núi, nhưng lớp băng này sẽ tan ra khi nhiệt độ tăng. Nước băng tan có thể ăn sâu vào các vết nứt trên nền đá gốc, làm yếu cấu trúc theo thời gian. Tất cả quá trình này có thể dẫn đến các vụ tuyết lở hoặc sạt lở đá đột ngột.
Peru đã ngăn được thảm họa khi giám sát chặt chẽ và áp dụng các giải pháp kỹ thuật đối với các sông băng. Quốc gia này đã dành nhiều thập kỷ để tháo nước hàng chục hồ, sông băng có nguy cơ cao trên khắp dãy Andes.
Tuy nhiên câu chuyện thành công như thế này lại tương phản gay gắt với những gì đã xảy ra ở Nepal. Mặc dù các hệ thống cảnh báo sớm ở Himalaya có giám sát mực nước tại một số sông và hồ có nguy cơ cao, không có hệ thống khu vực nào đủ khả năng giám sát liên tục các vụ sụp đổ đá và băng đột ngột. Điều đó sẽ đòi hỏi sự nghiên cứu và giám sát cường độ cao trên một địa hình rộng lớn, hẻo lánh và khó truy cập.
Tại những nơi như thành phố Mexico, các hệ thống cảnh báo sớm địa chấn đôi khi đã cho người dân hơn một phút để chuẩn bị trước khi các rung chấn động đất mạnh ập đến. Các nhà khoa học giờ đây đang đặt câu hỏi liệu các mạng lưới tương tự này có thể được sử dụng để phát hiện sạt lở đất và lũ lụt do sông băng gây ra hay không.
Gần đây, các nhà nghiên cứu cũng đã thử nghiệm việc rải cáp quang qua một sông băng ở Thụy Sĩ để phát hiện các trận "động đất băng", tức những vết nứt nhỏ trong băng tạo ra độ rung địa chấn và có thể mang lại manh mối về sự thay đổi độ ổn định của sông băng.
Mỹ và Ấn Độ gần đây đã hợp tác phóng vệ tinh NISAR. Vệ tinh này được thiết kế để phát hiện những thay đổi nhỏ trên bề mặt Trái Đất, như sự dịch chuyển của các sông băng, và có thể thu thập thông tin chi tiết về lớp phủ băng tuyết đồng thời nhìn xuyên qua lớp mây theo cách mà các cảm biến vệ tinh trước đây không thể làm được.
Phân tích gần đây về dữ liệu của vệ tinh cho thấy nó đã ghi nhận hiện tượng sụt trên sườn núi ở Nepal từ vài tuần trước khi sườn núi này sụp đổ.
