Cả thế giới đều biết rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tức giận với Iran. Nhưng ông cũng không hài lòng với với Oman - quốc gia nhỏ bé nằm ở phía bên kia eo biển Hormuz và cũng là đồng minh của Mỹ trong khu vực.
Oman đóng vai trò khá kín tiếng kể từ khi cuộc chiến Iran bắt đầu, bao gồm cả vai trò trung gian hòa giải. Tuy nhiên, vị trí địa lý đã đẩy Oman vào tình thế khó xử: vừa phải đàm phán với Iran về việc quản lý eo biển Hormuz, vừa phải đối mặt với những lời đe dọa từ Tổng thống Mỹ.
Tuần này, ông Trump cảnh báo trong cuộc phỏng vấn với Fox News rằng Mỹ sẽ ném bom Oman nếu nước này “cản đường” cuộc đàm phán với Iran. Đây không phải lần đầu tiên ông Trump dọa ném bom Oman - quốc gia đang mắc kẹt trong thế giằng co giữa Mỹ và Iran.
Ông Trump không hài lòng về thỏa thuận giữa Oman và Iran
Trang tin PBS dẫn lời 2 quan chức khu vực hôm 18/8 cho biết Tổng thống Trump đe dọa Oman vì không hài lòng khi nước này đang tiến gần đến một thỏa thuận với Iran về eo biển Hormuz.
Tổng thống Trump đang chịu nhiều áp lực. Ông từng cam kết sẽ tiến hành một cuộc chiến nhanh chóng khiến Iran suy yếu, đồng thời đạt được một thỏa thuận tốt hơn về chương trình hạt nhân của Tehran.
Tuy nhiên, Iran đã tận dụng eo biển Hormuz như một vũ khí mới trong các cuộc đàm phán, đồng thời khẳng định quyền kiểm soát đối với tuyến đường thủy chiến lược này.
Các cuộc đàm phán Mỹ - Iran rơi vào bế tắc. Tuần này, bản ghi nhớ được Mỹ và Iran ký hồi tháng 6 đã hết hiệu lực sau 60 ngày. Thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ mở đường cho các cuộc đàm phán chi tiết hơn, nhưng không có dấu hiệu cho thấy thỏa thuận sẽ được gia hạn. Giờ đây, ông Trump nói rằng không có cuộc đàm phán nào với Iran được lên kế hoạch.
Vì vậy, cuộc thảo luận duy nhất đang diễn ra hiện nay là giữa Iran và Oman về hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz. Các cuộc thảo luận này đã kéo dài trong nhiều tuần qua.
Oman không công khai nhiều thông tin về các cuộc đàm phán, trong khi Tehran cho biết hai bên đang hoàn tất một tuyên bố chung. Iran dường như không quá vội vàng.
Tổng thống Trump từng đưa ra rất nhiều lời đe dọa với Iran. Giờ đây, ông cũng đang trút sự thất vọng lên Oman.
Oman từng nỗ lực thúc đẩy hòa bình
Oman, với dân số chỉ hơn 5 triệu người, là một trong những quốc gia có vai trò thầm lặng ở vùng Vịnh. Oman cho phép quân đội Mỹ sử dụng các cơ sở của mình, mặc dù Washington mô tả quan hệ quốc phòng với Oman có quy mô nhỏ hơn so với các nước láng giềng Vùng Vịnh như Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE).
Khác với các quốc gia khác trong khu vực, Oman không trở thành mục tiêu tấn công của Iran khi Tehran tập kích các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông.
Viện Quincy về Nghệ thuật Quản trị Nhà nước có Trách nhiệm ở Washington nhận định, mặc dù các cảng của Oman từng bị máy bay không người lái nhắm tới, nhưng Iran không nhận trách nhiệm và Oman cũng không cáo buộc Iran. Ngoài ra, chưa có tên lửa nào rơi xuống lãnh thổ Oman.
Các nhà lãnh đạo Oman từ lâu đã ưu tiên duy trì quan hệ với Iran. Vương quốc này từng tham gia các nỗ lực hòa giải, nhưng vai trò này đang được Qatar và Pakistan thúc đẩy.
Sự chú ý của cộng đồng quốc tế đã chuyển hướng nhiều hơn về phía Oman kể từ khi thỏa thuận tạm thời được ký kết. Không lâu sau khi thỏa thuận được ký, bầu không khí yên bình bị phá vỡ khi Iran bắt đầu nổ súng vào các tàu di chuyển qua eo biển Hormuz, gần bờ biển Oman, trên tuyến đường được Mỹ hậu thuẫn.
Hiện tại, Oman tham gia các cuộc thảo luận dường như do Iran thúc đẩy. Iran mô tả mục tiêu của các cuộc đàm phán này là “xây dựng các cơ chế nhằm bảo đảm an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz, đồng thời tôn trọng chủ quyền của cả hai quốc gia ven biển (Iran và Oman), cũng như an ninh và lợi ích quốc gia của Iran”. Các cơ chế này có thể bao gồm cả việc thu phí qua eo biển Hormuz.
Theo các quan chức khu vực, thỏa thuận đang được xây dựng này quy định tàu thuyền đi vào Vịnh Ba Tư thông qua tuyến đường do Iran kiểm soát và rời khỏi khu vực qua tuyến đường do Oman kiểm soát. Tuy nhiên, bất kỳ thỏa thuận nào dường như cũng phụ thuộc vào việc Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran.
Đầu tháng này, Oman mô tả các cuộc đàm phán đang “diễn ra trong bầu không khí tích cực và mang tính xây dựng”, đồng thời lên án các vụ tấn công liên tiếp nhắm vào tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz.
Sau cuộc gặp hôm 18/8 giữa Ngoại trưởng Oman và người đồng cấp Ai Cập, Ai Cập cho biết thỏa thuận Iran - Oman có thể mở đường để Mỹ và Iran quay trở lại đàm phán về một “thỏa thuận toàn diện và lâu dài, giải quyết mọi mối quan ngại cũng như tăng cường an ninh, ổn định khu vực”.
Tác động từ cảnh báo của Tổng thống Trump
Oman đang bị mắc kẹt giữa hai cường quốc sở hữu tiềm lực quân sự mạnh và đều có lập trường cứng rắn. Trong khi đó, nguồn cung dầu mỏ, khí đốt tự nhiên và các hàng hóa liên quan trên toàn cầu hiện chỉ có thể đi qua eo biển Hormuz ở mức hạn chế, trong khi các tàu vẫn có nguy cơ bị tấn công.
Hiện chưa rõ liệu cảnh báo của Tổng thống Trump về việc ném bom Oman có tạo ra bất kỳ sự khác biệt nào trong các cuộc đàm phán giữa Oman và Iran hay không, trong đó có việc thúc đẩy hai nước nhanh chóng hoàn tất và công bố một thỏa thuận.
Nhưng rõ ràng, Tổng thống Mỹ đang tìm cách trút đi áp lực ngày càng lớn mà chính quyền của ông phải đối mặt khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần. Trong khi đó, nền kinh tế toàn cầu đang dõi theo những diễn biến tại eo biển Hormuz để tìm kiếm bất kỳ dấu hiệu hạ nhiệt căng thẳng nào.
